Opinie: Geef studenten drie dagen per week digitaal onderwijs

Gebruik de coronacrisis als aanjager voor betere scholing en schoner milieu, stellen Marieke Versteijlen, Tom Vos en lector Marleen Janssen Groesbeek van het lectoraat Sustainable Finance and Accounting in hun opinieartikel in BN De Stem.

Al anderhalf jaar werken ook hogeronderwijs­instellingen vooral digitaal. Laten we die lijn doortrekken en zo zorgen voor beter onderwijs, minder reisbewegingen en een lagere uitstoot. 

Na de aankondiging van premier Mark Rutte op 15 maart 2020 dat het onder­wijs de deuren moest sluiten, ging het roer om. Online onderwijs nam een vlucht. Sinds die tijd hebben we veel geleerd over digitaal onderwijs en maak­ten studenten en docenten een steile leercurve door. Docenten leerden dat het geven van een webcollege voor honderd studenten geheel andere compe­tenties vereist van hen en van stu­denten dan hetzelfde doen in een collegezaal. Van studenten werd en wordt een zekere mate van zelf­standigheid en zelfregulering ver­wacht. 

Digitale toetsing 
We moeten nog veel leren over het pedagogisch en didactisch verant­woord uitvoeren van digitaal on­derwijs. Communicatie met en in­teractie en overleg tussen studen­ten, docenten en begeleiders: dit alles moet allemaal nog verder vorm krijgen. Dat geldt ook voor digitale toetsing. De belangrijkste les: we vinden digitaal onderwijs niet meer raar. Werken via MS Teams was voor maart 2020 onbespreekbaar of zelfs geheel onbekend, nu logt iedereen vanzelfsprekend in voor een les, vergadering of het terug­kijken van een college of kennis­clip. 

Baas over eigen tijd 
De coronacrisis heeft het onder­wijssysteem ingrijpend veranderd, een ingreep die alle betrokkenen voor grote uitdagingen stelt. Maar ook een ingreep die nu al positieve kanten heeft en veranderingen versnelt. Studenten ervaren de flexibiliteit die digitaal onderwijs hen biedt als positief. Ze zijn meer baas over hun ei­gen tijd, ze kunnen kiezen wan­neer en waar ze kennis tot zich ne­men. En ze verspillen veel minder tijd en energie aan reizen. Nu studenten weer (deels) fy­siek onderwijs gaan volgen, moe­ten instellingen het moment aan­grijpen voor een structurele verandering en een stap voorwaarts zetten, in plaats van terug te vallen in oude patronen. Blended onderwijs (digitaal en fysiek gecombineerd) zou de norm moeten worden. Daarvoor zijn verschillende redenen aan te voeren. Ten eerste kan door op goede wijze digitaal onderwijs te blijven geven, een sterke afname van het aantal reisbewegingen van studenten gerealiseerd worden. De rekensom is simpel. Uit cij­fers van het CBS blijkt dat 65 pro­cent van de hbo-studenten thuis­wonend is en dat studenten aan mbo, hbo of universiteit minimaal vier of vijf dagen in de week 45 minuten per dag van huis naar on­derwijslocatie reizen.

Minder milieuvervuiling
Het hoger onderwijs kan een ver­mindering van CO2-uitstoot en milieuvervuiling realiseren door fysiek onderwijs op twee dagen in de week te clusteren. Dat heeft als ander positief bijeffect dat minder reisbewegingen van studenten zorgen voor een lagere filedruk en een lagere druk op het openbaar vervoer op piekmomenten. Clustering van fysieke les op twee dagen in de week geeft de studenten een extra zetje om lessen of besprekingen te bezoeken. Uit onderzoek van Marieke Ver­steijlen blijkt dat studenten lesda­gen met maar één of een paar uur les eerder overslaan. Door cluste­ring ontstaat hogere betrokken­heid waardoor de kwaliteit en ef­fectiviteit van het onderwijs ver­groot wordt. In de drie resterende dagen is er meer flexibiliteit voor studenten. Zij kunnen in de digitale leerom­geving overleggen, kennis verga­ren en begeleiding zoeken én vin­den. Een deel van deze activiteiten kunnen ze op een tijd verrichten die hen het best uitkomt, bijvoor­beeld aansluitend op werk- of leefpatroon. 

Onderwijs wendbaarder
Door nu door te pakken met de het digitale deel van het onderwijs vergroten we de wendbaarheid en veerkracht van zowel de opleiding als van de studenten. Studenten krijgen meer keuzevrijheid, het volgen van bepaalde delen van een opleiding is niet meer locatiege­bonden. De onderwijsinstellingen vergroten hun wendbaarheid en kun­nen een diverser en meer op maat gemaakt programma aanbieden aan hun studenten, waardoor de opleidingen ook beter aansluiting vinden met de beroepspraktijk. Daar moet het bedrijfsleven wel bij betrokken worden. Laten we als onderwijs de co­ronacrisis als kans aangrijpen om het onderwijs te verbeteren én om een grote bijdrage te leveren aan het verminderen van de klimaat­verandering. Want als we die op haar beloop laten, zou die een gro­tere ravage aan kunnen richten dan het huidige coronavirus. 

Laptop voor ov-kaart 
De overheid zou dit kunnen sti­muleren door te zorgen voor een laptop voor elke student. Dit zou bijvoorbeeld gefinancierd kunnen worden door gebruik van de ov-jaarkaart voor studenten tot twee of drie dagen in de week te beperken. Daarmee is toegang tot de digi­tale omgeving gegarandeerd en le­vert deze stap ook een bijdrage aan het verminderen van de kan­senongelijkheid en aan een lagere uitstoot. 

Marieke Versteijlen, Tom Vos en Marleen Janssen Groesbeek zijn verbonden aan het lectoraat Sus­tainable Finance and Accounting van Avans Hogeschool. Versteijlen publiceerde deze zomer in het kader van haar promotie­onderzoek Exploring sustainable student travel behaviour in the Netherlands: balancing online and on-campus learning in de Internati­onal Journal of Sustainable Higher Education.

Media aandacht: NPO Radio 1
Aan de hand van dit artikel ging Marieke Versteijlen op 20 september tijdens het NPO Radio 1: ‘Dit is de dag’ in gesprek met Tweedekamerlid en oud-Avans-docent Paul van Meenen (D66). Dit interview is als podcast beschikbaar (luister vanaf 19.56). 

Andere links: